जिजाऊ संकटातूनच कणखर बनल्या : प्रा. शिंदे

जिजाऊ संकटातूनच कणखर बनल्या : प्रा. शिंदे

पंढरपूर (प्रतिनिधी) : राष्ट्रमाता जिजाबाई यांनी लहान वयातच अनेक संकटे पाहिली, दु:ख भोगले. मात्र याच कठीण वाटचालीतून त्या आत्मनिर्भर व धैर्यवान बनल्या. जिजाऊंच्या संस्कारामुळेच शिवाजी महाराजांसारखे महान योद्धा, जाणता राजा या राष्ट्राला लाभला, असे प्रतिपादन कर्मवीर भाऊराव पाटील महाविद्यालयातील इतिहासाचे प्राध्यापक एस. पी. शिंदे यांनी केले.

ते जिजामाता जयंती व स्वामी विवेकानंद यांच्या जयंतीनिमित्त शहर भाजपाच्या वतीने आयोजित राष्ट्रमाता जिजाऊ या विषयावर व्याक्यान देताना हॉटेल विठ्ठल ईन येथे बोलत होते. ते पुढे म्हणाले की, अत्यंत लहान वयात जिजाऊंचा विवाह शहाजीराजांशी झाला. शहाजीराजे निजामाचे सरदार असल्याने लहान वयातच सारखी भ्रमंती करावी लागली. भोसले व जाधव यांच्यात वैर आल्याने, नातेवाईक असूनही जिजाऊ शहाजीराजेंच्या पाठीशी ठाम उभ्या राहिल्या. शहाजीराजेंनी ईमाने-ईतबारे निजामशाही जपली पण जिजाऊंवर पुन्हा दुसरे संकट आले. दौलताबाद येथील किल्ल्यावर लखोजी जाधव बेसावध असताना त्यांचा व त्यांच्या तीन मुलांना ठार केले. यानंतर यवनांचा नाश करण्यासाठी एका थोर छत्रपतींची गरज असल्याचे जिजाऊंना वाटू लागले.

यवनांचे अन्याय, अत्याचार वाढत होते. महमदखान या मुस्लीम सरदाराने एका मराठा सरदाराची स्त्री पळवून आणली व त्याला दोन लक्ष रूपयांची खंडणी मागितली. या घटनेचा जिजाऊंवर खोल परिणाम झाला. यामुळे स्वराज्याला भक्कम आधार देण्यासाठी त्यांनी शिवरायांना घडविले. रामायण, महाभारतातील पराक्रमाच्या कथा सांगून शिवरायांत शौर्य जागविले. थोर व पराक्रमी योद्धा बनविले. बाल शिवरायांना मांडीवर बसवून दरबारात न्यायनिवाडा त्यांनी केला. शिवरायांवर उत्तम संस्कार केले. 

पुण्याची निर्मिती करण्याचे खरे श्रेय जिजाऊंकडे जाते. पुण्यात आदिलशाहीने धुमाकूळ घातला होता. तेव्हा उद्ध्वस्त पुणे पुन्हा वसविण्याचे काम जिजाऊंनी केले. शेतकर्‍यांना पुन्हा बोलावून बी-बियाणे दिले, त्यांना पुनर्वसाची संधी दिली. सईबाईंच्या निधनानंतर लहान संभाजीराजेंचा सांभाळ व त्यांना घडविण्याचे कामही राजमाता जिजाऊ यांनी केले.

शहाजीराजेसुद्धा अनेक लढायात जिजाऊंचा सल्ला घेत असत. समुद्र मार्गाने हल्ला होऊ शकतो हे जाणून त्या काळात आरमार मजबूत करण्याचे दृष्टेपण जिजाऊंमध्ये होते. शिवाजी महाराजही जिजाऊंचा आशिर्वाद घेऊनच अनेक लढाया जिंकले. शिवरायांच्या अनेक कार्यात त्यांचा महत्त्वाचा वाटा होता. शहाजीराजेंच्या निधनानंतर त्या सती जाणार होत्या. शिवाजी महाराजांनी त्यांचे सांत्वन केल्याने त्या परावृत्त झाल्या. त्यांना शिवाजी महाराजांना ‘राजा’ झाल्याचे पहायचे होते.

विवेकानंद हे कृतीशील समाजसुधारक होते : लादे

पंढरपूर (प्रतिनिधी) : स्वामी विवेकानंद हे युवकांचे स्फूर्तीस्थान होते. त्यांना तरूणांच्या अंगी असणार्‍या शौर्याची जाणीव होती आणि म्हणूनच या देशाचे भविष्य तरूणच घडवू शकतील, यावर त्यांचा विश्वास होता. स्वामी विवेकानंद हे कृतीशील समाजसुधारक होते, असे प्रतिपादन राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे जिल्हा कार्यकारणी सदस्य सचिन लादे यांनी व्यक्त केले.

ते पंढरपूर येथील हॉटेल विठ्ठल ईन येथे शहर भाजपच्या वतीने आयोजित स्वामी विवेकानंद व राष्ट्रमाता जिजाऊ यांच्या जयंतीनिमित्त व्याख्यानात बोलत होते.

लादे पुढे म्हणाले की, स्वामींनी देश, धर्म, संस्कार, संस्कृती व परंपरा सातासमुद्रापार नेल्या. भारतीयांचे स्वत्व जागृत करण्याचे, त्यांच्या पराजित मानसिकतेवर सकारात्मक बदल घडविण्याचे कार्य केले. आमचा इतिहास पराजयाचा नसून पौरूषाचा आहे. हे त्यांनी जगाला ठणकावून सांगितले.

या काळात देशातील तरूणांची मने मुर्दाड झाली होती. तरूण पराभूत मानसिकतेत जगत होते. देशाचा कणा असलेल्या युवकांत स्वत्व जागृत करण्याचे काम स्वामींनी केले. जाती-धर्मामुळे विलग झालेल्या समाजाला समान तत्वाचे महत्त्व पटवून देऊन एकत्र आणण्याचे मोठे काम त्यांनी केले. हिंदूंचे संघटन बांधण्याचे काम पारतंत्र्यात त्यांनी केले. ते नुसते बोलणारे नव्हते, तर कर्ते समाजसुधारक होते. समाज सुधारणेसाठी त्यांनी रामकृष्ण मठ उभा केला. त्याद्वारे अनेक उत्तम सुधारणा केल्या. त्याचा प्रभाव आजही शंभर वर्षानंतर सुद्धा जाणवतो.

पारतंत्र्यात असताना भारताचा भावी काळ कसा असेल याबद्दल ते बोलायचे. जगातील सर्व धर्मग्रंथांचा त्यांनी अभ्यास केला होता. त्यांची स्मरणशक्ती अत्यंत तीव्र होती. भारतभर सर्वत्र पदभ्रमण करून समाजजागृती करण्याचे कार्य त्यांनी केले. माझ्या देशाची अवनती का झाली? याची कारणे ते शोधत होते. असे करतानाही भारताच्या भावी काळाबद्दल ते प्रचंड आशावादी होते. भारताची बलस्थाने काय आहेत याची उत्तम जाण त्यांना होती. तसेच अवनती का झाली, याची कारणेही त्यांना ठाऊक होती. युवकांच्या पराभूत मानसिकतेत बदल करण्यासाठी त्यांनी अध्यात्मिकदृष्ट्या कार्य केले. त्यांचे प्रबळ विचार स्वातंत्र्यासैनिकांना प्रेरणा देत असत.

भारताच्या उत्तम भावी काळासाठी त्यांच्याकडे योजना होत्या. गावोगावी व्याख्यानातून त्यांनी युवकांमधील स्फुल्लिंग चेतविले. सर्वात जास्त विश्वास त्यांचा युवकांवर होता. तरूणच खर्‍या अर्थाने सुशासन आणू शकतात, याची खात्री त्यांना होती. स्वामीजींची वाक्ये हृदयापर्यंत भिडायची व मोहिनी घालत असे. केवळ शंभर निधड्या छातीचे तरूण दिले तर नवा भारत घडवेन, असे ते म्हणायचे. त्यांचा हा विचार आजच्या राजकारण्यांनी घ्यायला हवा. विवेकानंद दृष्टे महापुरूष होते. भारताचा भावी काळ ते बघायचे, धर्मात अनेक गोष्टी आहेत, पण सगळ्यात एक समान तत्व आहे. या समान तत्वाने भारतीय मने एक होऊ शकतात, याबद्दल ते ठाम होते. हिंदू धर्मातील भेद व्यवस्थेने व्यक्तींना निर्माण केले. मग अशांना दूर ठेवा. 

गैरसमज, कलुषित भावना दूर ठेवली पाहिजे. अंतर्गत कलह दूर केले तर आपण पुन्हा उभे राहू शकतो. रक्त शुद्ध व शक्तीशाली असेल तर समाजमन निरोगी राहू शकते. त्यांचे शेकडो वर्षापूर्वीचे विचार आजच्या समाजालाही तितकेच लागू होतात. अध्यात्म, संस्काराचे शुद्ध रक्त खेळते रहायला हवे, असे विवेकानंदांचे मन होते, असे लादे यांनी सांगितले.